Achtergrond | Magisch realisme, subtiel, maar vreemd

Tovenaars, draken, mythologische elementen, vreemde werelden… en wat nog meer? Nou de gewone wereld. Veel fantasyverhalen spelen zich af in ‘de gewone wereld’. Niets vermoedende hoofdpersonen die ineens te maken krijgen met onverwachte dingen die eigenlijk niet kunnen. Zelfs hierin kan onderscheid gemaakt worden tussen urban fantasy en magisch realisme.

Magisch realisme valt eigenlijk niet echt onder het fantasygenre, al heeft het wel een aantal raakvlakken. Matthew Strecher omschreef magisch realisme als ‘iets wat gebeurt als er in een tot in detail beschreven realistische setting iets opduikt wat ‘te raar is om geloofwaardig te zijn’’. Met andere woorden, vervreemdende elementen.
De concise Oxford Dictionary of Literary Terms beschreef magisch realisme als volgt:
“Moderne fictie waarin prachtige en fantastische gebeurtenissen in het verhaal zijn verwerkt die anders ‘ongeloofwaardig’ zouden zijn. De elementen die het verhaal bevat leunen sterk op fabels, sprookjes en mythen, terwijl ze niet af doen aan de sociale relevantie van het verhaal. De elementen worden toegeschreven aan de personages en hierbij kan gedacht worden aan levitatie, vliegen, telepathie en telekinese. Het laat zien dat het magische realisme zich op deze manier aanpast aan de maatschappij van de twintigste eeuw.”

Maar toch blijft het een heel lastig thema, zonder duidelijke grenzen. Wat valt er nou wel onder magisch realisme, wat niet en wanneer valt een verhaal onder de urban fantasy? Daar is geen eenduidig antwoord op.
In het magisch realisme is de fantasywereld, in tegenstelling tot urban fantasy, vaak ver weg. De ‘fantasy zie ik hem in een paar elementen, zoals telekinese. Mathilda is hier een goed voorbeeld van. Een meisje, in een gewone wereld, waarin niets raars gebeurt, behalve dat ze dingen kan verplaatsen door zich erop te concentreren.
Als je dit vertaalt naar boeken voor volwassenen, krijg je boeken die vaak onder de noemer literatuur vallen. De elementen die je dan ‘fantasy’ zou noemen worden in het boek geaccepteerd als onderdeel van de sfeer. Het geheel heeft een vervreemdend effect.
Een goed voorbeeld hiervan is Oversteken van Judith Visser. Hoewel de uitgever er het label ‘thriller’ opgeplakt heeft, bevat het boek wel degelijk bovennatuurlijke, vervreemdende elementen. Hoofdpersoon Tender is haar verloofde na een auto ongeluk verloren en probeert door lucide dromen met hem in contact te komen. Ze schiet hier zo in door, dat ze haar tijd voornamelijk slapend doorbrengt. Dat is voor een thriller, behoorlijk vervreemdend.
Dit laat echter wel gelijk het grote ‘probleem’ bij magisch realisme zien. Het is namelijk genre overschrijdend. Je kan het in elk genre tegenkomen, en literaire schrijvers schuwen deze elementen dan ook zeker niet.

Op woensdag 16 maart het volgende genre: urban fantasy.

Leestips
De Kelner en de Levenden – Simon Vestdijk
De Schaduw van de Wind – Carlos Ruiz Zafón
De Trein der Traagheid – Johan Daisne
De verhalen en gedichten van Edgar Allan Poe
De Zwanen van Stonehenge – Hubert Lampo

(Stéphanie de Geus)

Foto: Copyright Renee Yarter

1 Comment

  1. Mascha on March 4, 2011 at 09:35

    De Trein der Traagheid vond ik echt vreselijk saai (kan er ook aan liggen dat ik het voor mijn literatuurlijst las toen ik 15 oid was, haha), maar het bevat inderdaad veel bovennatuurlijke elementen. Vreemd boek.
    Edgar Allan Poe heeft dan wel weer leuke dingen. 🙂

Leave a Comment