Achtergrondartikel | Iain Banks

Als je een boekwinkel binnen stapt en naar de fantasyhoek loopt, vliegen de namen van schrijvers je om de oren. Tolkien verklaart zichzelf, maar dan die ene Tad en twee Terry’s, een Raymond en een Robert, een Juliet en een Janny en ál die anderen … Hoe vind je daar een schrijver die bij je past? Fantasyboeken.org helpt je graag bij die keuze. In deze reeks komen schrijvers en schrijfsters voorbij die de moeite waard zijn om te lezen én iets betekend hebben voor de fantasywereld.

v2-Iain-Banks-GETTY
De Schotse bestseller-auteur Iain Banks overleed op 9 juni aan de gevolgen van kanker. Hij werd 59 jaar. Voor de kenners van zijn werk was zijn overlijden niet onverwacht: Banks maakte enkele maanden geleden zelf wereldkundig dat hij dodelijk ziek was. Zijn laatste boek, dat deze maand nog verschijnt, gaat over zijn ziekte.

Op zestienjarige leeftijd schreef de in 1954 geboren Schot zijn eerste boek, maar het zou tot 1984 duren voordat hij zijn eerste echte succesroman schreef. Met The Wasp Factory – in het Nederlands vertaald als De Wespenfabriek – verwierf hij bekendheid in de literaire wereld. Drie jaar later volgde zijn eerste sciencefictionroman Consider Phlebas. Nadien schreef hij nog zo’n vijfentwintig boeken, waarvan acht binnen het science-fiction genre.

Ian-BanksBanks’ SF speelt zich grotendeels af in de omvangrijke wereld van ‘The Culture’, een op onze Aarde geïmplementeerde samenleving die in stand wordt gehouden door machtige kunstmatige intelligenties die ‘Minds’ worden genoemd. Deze gekunstelde levensvormen zorgen ervoor dat de rijkdom binnen de maatschappij zo eerlijk mogelijk verdeeld wordt. Dat klinkt ideaal, maar Banks’ boeken concentreren zich vrijwel allemaal op de randfiguren van deze samenleving. Zij zorgen er via slinkse wijze voor dat ‘The Culture’ – al dan niet onder dwang – wordt uitgebreid naar andere gemeenschappen. Banks’ science fiction is niet wetenschappelijk. Verwacht dus geen ellenlange uitleg over de werking van ionenmotoren of laserstralen. Hij gebruikt de door hem gecreëerde omgeving om politieke en humanistische aspecten uit te diepen. Daarmee was hij een drijvende kracht achter de herwaardering van de science fiction door de literaire wereld, die na Star Wars en Star Trek geen al te hoge dunk meer had van het genre.

De New York Times plaatste hem in 2008 op de lijst van grootste Britse schrijvers sinds 1945, en omschreef Banks als ‘de belangrijkste hedendaagse sciencefictionauteur’. Onder science fiction en fantasykenners zal hij vooral herinnerd worden als een grootheid van het meer hoogdravende genre, dankzij wie science fiction eindelijk erkenning kreeg als belangrijk onderdeel van de wereldliteratuur.
(Rianne Werring)

Share:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

two × three =